Mevlânâ — Dîvân-ı Kebîr (Dîvân-ı Şems-i Tebrîzî)

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۱۲ منم آن کس که نبینم بزنم فاخته گیرم من از آن خارکشانم که شود خار حریرم به کی مانم به کی مانم که سطرلاب جهانم همه اشکال فلک را به یکایک بپذیرم ز پس کوه معانی علم عشق برآمد چو علمدار برآمد برهاند ز زحیرم ز سحر گر بگریزم تو یقین دان که خفاشم ز ضرر گر بگریزم تو یقین دان که ضریرم چو ز بادی بگریزم چو خسم سخره بادم چو دهانم نپذیرد به خدا خام و خمیرم نه چو خورشید جهانم شه یک روزه فانی که نیندیشد و گوید که چه میرم که بمیرم نه چو گردون نه چو چرخم نه چو مرغم نه چو فرخم نه چو مریخ سلح کش نه چو مه نیمه وزیرم چو منی خوار نباشد که توی حافظ و یارم بر خلق ابن قلیلم بر تو ابن کثیرم هنر خویش بپوشم ز همه تا نخرندم بدو صد عیب بلنگم که خرد جز تو امیرم نخورم جز جگر و دل که جگرگوشه شیرم نه چو یوزان خسیسم که بود طعمه پنیرم ز شرر زان نگریزم که زرم نی زر قلبم ز خطر زان نگریزم که در این ملک خطیرم همگان مردنیانند نمایند و نپایند تو بیا کآب حیاتی که ز تو نیست گزیرم تو مرا جان بقایی که دهی جام حیاتم تو مرا گنج عطایی که نهی نام فقیرم هله بس کن هله بس کن کم آواز جرس کن که کهم من نه صدایم قلمم من نه صریرم فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن همه می گوی و مزن دم ز شهنشاه شهیرم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۱۳ به خدا کز غم عشقت نگریزم نگریزم وگر از من طلبی جان نستیزم نستیزم قدحی دارم بر کف به خدا تا تو نیایی هله تا روز قیامت نه بنوشم نه بریزم سحرم روی چو ماهت شب من زلف سیاهت به خدا بی رخ و زلفت نه بخسبم نه بخیزم ز جلال تو جلیلم ز دلال تو دلیلم که من از نسل خلیلم که در این آتش تیزم بده آن آب ز کوزه که نه عشقی است دوروزه چو نماز است و چو روزه غم تو واجب و ملزم به خدا شاخ درختی که ندارد ز تو بختی اگرش آب دهد یم شود او کنده هیزم بپر ای دل سوی بالا به پر و قوت مولا که در آن صدر معلا چو توی نیست ملازم همگان وقت بلاها بستایند خدا را تو شب و روز مهیا چو فلک جازم و حازم صفت مفخر تبریز نگویم به تمامت چه کنم رشک نخواهد که من آن غالیه بیزم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۱۴ بزن آن پرده دوشین که من امروز خموشم ز تف آتش عشقت من دلسوز خموشم منم آن باز که مستم ز کله بسته شدستم ز کله چشم فرازم ز کله دوز خموشم ز نگار خوش پنهان ز یکی آتش پنهان چو دل افروخته گشتم ز دلفروز خموشم چو بدیدم که دهانم شد غماز نهانم سخن فاش چه گویم که ز مرموز خموشم به ره عشق خیالش چو قلاووز من آمد ز رهش گویم لیکن ز قلاووز خموشم ز غم افروخته گشتم به غم آموخته گشتم ز غم ار ناله برآرم ز غم آموز خموشم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۱۵ من اگر دست زنانم نه من از دست زنانم نه از اینم نه از آنم من از آن شهر کلانم نه پی زمر و قمارم نه پی خمر و عقارم نه خمیرم نه خمارم نه چنینم نه چنانم من اگر مست و خرابم نه چو تو مست شرابم نه ز خاکم نه ز آبم نه از این اهل زمانم خرد پوره آدم چه خبر دارد از این دم که من از جمله عالم به دو صد پرده نهانم مشنو این سخن از من و نه زین خاطر روشن که از این ظاهر و باطن نه پذیرم نه ستانم رخ تو گرچه که خوب است قفس جان تو چوب است برم از من که بسوزی که زبانه ست زبانم نه ز بویم نه ز رنگم نه ز نامم نه ز ننگم حذر از تیر خدنگم که خدایی است کمانم نه می خام ستانم نه ز کس وام ستانم نه دم و دام ستانم هله ای بخت جوانم چو گلستان جنانم طربستان جهانم به روان همه مردان که روان است روانم شکرستان خیالت بر من گلشکر آرد به گلستان حقایق گل صدبرگ فشانم چو درآیم به گلستان گل افشان وصالت ز سر پا بنشانم که ز داغت به نشانم عجب ای عشق چه جفتی چه غریبی چه شگفتی چو دهانم بگرفتی به درون رفت بیانم چو به تبریز رسد جان سوی شمس الحق و دینم همه اسرار سخن را به نهایت برسانم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۱۶ ز یکی پسته دهانی صنمی بسته دهانم چو برویید نباتش چو شکر بست زبانم همه خوبی قمر او همه شادی است مگر او که از او من تن خود را ز شکر بازندانم تو چه پرسی که کدامی تو در این عشق چه نامی صنما شاه جهانی ز تو من شاد جهانم چو قدح ریخته گشتم به تو آمیخته گشتم چو بدیدم که تو جانی مثل جان پنهانم وگرم هست اگر من بنه انگشت تو بر من که من اندر طلب خود سر انگشت گزانم چو از او در تک و تابم ز پیش سخت شتابم چو مرا برد به نارم دو چو خود بازستانم چو شکرگیر تو گشتم چو من از تیر تو گشتم چه شد ار بهر شکارت شکند تیر و کمانم چو صلاح دل و دین را مه خورشید یقین را به تو افتاد محبت تو شدی جان و روانم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۱۷ بت بی نقش و نگارم جز تو من یار ندارم توی آرام دل من مبر ای دوست قرارم ز جفای تو حزینم جز عشقت نگزینم هوسی نیست جز اینم جز از این کار ندارم تو به رخسار چو ماهی چه لطیفی و چه شاهی تو مرا پشت و پناهی ز تو آراسته کارم جز عشقت نپذیرم جز زلف تو نگیرم که در این عهد چو تیرم که بر این چنگ چو تارم تن ما را همه جان کن همه را گوهر کان کن ز طرب چشمه روان کن به سوی باغ و بهارم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۱۸ علم عشق برآمد برهانم ز زحیرم به لب چشمه حیوان بکشم پای بمیرم به که مانم به که مانم که سطرلاب جهانم چو قضا حکم روانم نه امیرم نه وزیرم بروی ای عالم هستی همه را پای ببستی تو اگر جان منستی نپذیرم نپذیرم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۱۹ تو گواه باش خواجه که ز توبه توبه کردم بشکست جام توبه چو شراب عشق خوردم به جمال بی نظیرت به شراب شیرگیرت که به گرد عهد و توبه نروم دگر نگردم به لب شکرفشانت به ضمیر غیب دانت که نه سخره جهانم نه زبون سرخ و زردم به رخ چو آفتابت به حلاوت خطابت که هزارساله ره من ز ورای گرم و سردم به هوای همچو رخشت به لوای روح بخشت که به جز تو کس نداند که کیم چگونه مردم به سعادت صباحت به قیامت صبوحت که سجل آسمان را به فر تو درنوردم هله ای شه مخلد تو بگو به ساقی خود چو کسی ترش درآید دهدش ز درد در دم هله تا دوی نباشد کهن و نوی نباشد که در این مقام عشرت من از آن جمع فردم بدهش از آن رحیقی که شود خوشی عشیقی که ز مستی و خرابی برهد ز عکس و طردم نه در او حسد بماند نه غم جسد بماند خوش و پاک بازآید به سوی بساط نردم به صفا مثال زهره به رضا به سان مهره نه نصیبه جو نه بهره که ببردم و نبردم بپریده از زمانه ز هوای دام و دانه که در این قمارخانه چو گواه بی نبردم پس از این خموش باشم همه گوش و هوش باشم که نه بلبلم نه طوطی همه قند و شاخ وردم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۲۰ هوسی است در سر من که سر بشر ندارم من از این هوس چنانم که ز خود خبر ندارم دو هزار ملک بخشد شه عشق هر زمانی من از او به جز جمالش طمعی دگر ندارم کمر و کلاه عشقش به دو کون مر مرا بس چه شد ار کله بیفتد چه غم ار کمر ندارم سحری ببرد عشقش دل خسته را به جایی که ز روز و شب گذشتم خبر از سحر ندارم سفری فتاد جان را به ولایت معانی که سپهر و ماه گوید که چنین سفر ندارم ز فراق جان من گر ز دو دیده در فشاند تو گمان مبر که از وی دل پرگهر ندارم چه شکرفروش دارم که به من شکر فروشد که نگفت عذر روزی که برو شکر ندارم بنمودمی نشانی ز جمال او ولیکن دو جهان به هم برآید سر شور و شر ندارم تبریز عهد کردم که چو شمس دین بیاید بنهم به شکر این سر که به غیر سر ندارم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۲۱ چو غلام آفتابم هم از آفتاب گویم نه شبم نه شب پرستم که حدیث خواب گویم چو رسول آفتابم به طریق ترجمانی به نهان از او بپرسم به شما جواب گویم به قدم چو آفتابم به خرابه ها بتابم بگریزم از عمارت سخن خراب گویم به سر درخت مانم که ز اصل دور گشتم به میانه قشورم همه از لباب گویم من اگر چه سیب شیبم ز درخت بس بلندم من اگر خراب و مستم سخن صواب گویم چو دلم ز خاک کویش بکشیده است بویش خجلم ز خاک کویش که حدیث آب گویم بگشا نقاب از رخ که رخ تو است فرخ تو روا مبین که با تو ز پس نقاب گویم چو دلت چو سنگ باشد پر از آتشم چو آهن تو چو لطف شیشه گیری قدح و شراب گویم ز جبین زعفرانی کر و فر لاله گویم به دو چشم ناودانی صفت سحاب گویم چو ز آفتاب زادم به خدا که کیقبادم نه به شب طلوع سازم نه ز ماهتاب گویم اگرم حسود پرسد دل من ز شکر ترسد به شکایت اندرآیم غم اضطراب گویم بر رافضی چگونه ز بنی قحافه لافم بر خارجی چگونه غم بوتراب گویم چو رباب از او بنالد چو کمانچه رو درافتم چو خطیب خطبه خواند من از آن خطاب گویم به زبان خموش کردم که دل کباب دارم دل تو بسوزد ار من ز دل کباب گویم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۲۲ تو ز من ملول گشتی که من از تو ناشتابم صنما چه می شتابی که بکشتی از شتابم تو رییسی و امیری دم و پند کس نگیری صنما چه زودسیری که ز سیریت خرابم چه شود اگر زمانی بدهی مرا امانی که نه سیخ سوزد ای جان نه تبه شود کبابم چه شود اگر بسازی نشتابی و نتازی نشود دلم نمازی چو ببرد یار آبم تو چه عاشق فراقی چه ملولی و چه عاقی ز کف بجز تو ساقی ندهد طرب شرابم بتپد دلم که ناگه برود به حجره آن مه چو نهان شد آفتابم به دو دیده چون سحابم به کمی چو ذره هایم من اگر گشاده پایم چه کنم وفا ندارد به طلوع آفتابم عجب آسمان چه بارد که زمین مطیع نبود تو هر آنچ پیشم آری چه کنم که برنتابم تو چو من اگر بجویی به شمار خاک یابی چو توی اگر بجویم به چراغ ها نیابم نفسی وجود دارم که تو را سجود آرم که سجود توست جانا دعوات مستجابم تو بگفتیم که دل را ز جهانیان فروشو دل خود چگونه شویم چو ببرد هجرت آبم صنما چو من کم آید به کمی و جان سپاری که ز رشک دل کبابم و به اشک چون سحابم به سحر توی صبوحم به سفر توی فتوحم به بدل توی بهشتم به عمل توی ثوابم تو چو بوبک ربابی به ستیزه تن زدستی من خسته از ستیزت به نفیر چون ربابم تو نه آن شکرجوابی که جواب من نیابی مگر احمقم گرفتی که سکوت شد جوابم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۲۳ هذیان که گفت دشمن به درون دل شنیدم پی من تصوری را که بکرد هم بدیدم سگ او گزید پایم بنمود بس جفایم نگزم چو سگ من او را لب خویش را گزیدم چو به رازهای فردان برسیده ام چو مردان چه بدین تفاخر آرم که به راز او رسیدم همه عیب از من آمد که ز من چنین فن آمد که به قصد کزدمی را سوی پای خود کشیدم چو بلیس کو ز آدم بندید جز که نقشی من از این بلیس ناکس به خدا که نابدیدم برسان به همدمانم که من از چه روگرانم چو گزید مار رانم ز سیه رسن رمیدم خمشان بس خجسته لب و چشم برببسته ز رهی که کس نداند به ضمیرشان دویدم چو ز دل به جانب دل ره خفیه است و کامل ز خزینه های دل ها زر و نقره برگزیدم به ضمیر همچو گلخن سگ مرده درفکندم ز ضمیر همچو گلشن گل و یاسمن بچیدم بد و نیک دوستان را به کنایت ار بگفتم به بهینه پرده آن را چو نساج برتنیدم چو دلم رسید ناگه به دلی عظیم و آگه ز مهابت دل او به مثال دل طپیدم چو به حال خویش شادی تو به من کجا فتادی پس کار خویشتن رو که نه شیخ و نه مریدم به سوی تو ای برادر نه مسم نه زر سرخم ز در خودم برون ران که نه قفل و نه کلیدم تو بگیر آن چنانک بنگفتم این سخن هم اگرم به یاد بودی به خدا نمی چخیدم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۲۴ خبری اگر شنیدی ز جمال و حسن یارم سر مست گفته باشد من از این خبر ندارم شب و روز می بکوشم که برهنه را بپوشم نه چنان دکان فروشم که دکان نو برآرم علمی به دست مستی دو هزار مست با وی به میان شهر گردان که خمار شهریارم به چه میخ بندم آن را که فقاع از او گشاید چه شکار گیرم آن جا که شکار آن شکارم دهلی بدین عظیمی به گلیم درنگنجد فر و نور مه بگوید که من اندر این غبارم به سر مناره اشتر رود و فغان برآرد که نهان شدم من این جا مکنید آشکارم شتر است مرد عاشق سر آن مناره عشق است که مناره هاست فانی و ابدی است این منارم تو پیازهای گل را به تک زمین نهان کن به بهار سر برآرد که من آن قمرعذارم سر خنب چون گشادی برسان وظیفه ها را به میان دور ما آ که غلام این دوارم پی جیب توست این جا همه جیب ها دریده پی سیب توست ای جان که چو برگ بی قرارم همه را به لطف جان کن همه را ز سر جوان کن به شراب اختیاری که رباید اختیارم همه پرده ها بدران دل بسته را بپران هله ای تو اصل اصلم به تو است هم مطارم به خدا که روز نیکو ز بگه بدید باشد که درآید آفتابش به وصال در کنارم تو خموش تا قرنفل بکند حکایت گل بر شاهدان گلشن چو رسید نوبهارم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۲۵ دو هزار عهد کردم که سر جنون نخارم ز تو درشکست عهدم ز تو باد شد قرارم ز ره زیاده جویی به طریق خیره رویی بروم که کدخدایم غله بدروم بکارم همه حل و عقد عالم چو به دست غیب آمد من بوالفضول معجب تو بگو که بر چه کارم چو قضا به سخره خواهد که ز سبلتی بخندد سگ لنگ را بگوید که برس بدان شکارم چو بر اوش رحم آید خبرش کند که بنشین بهل اختیار خود را تو به پیش اختیارم اگرت شکار باید ز منت شکار خوشتر همه صیدهای جان را به نثار بر تو بارم نه ز دام من ملالی نه ز جام من وبالی نه نظیر من جمالی چه غریب و ندره یارم خمش ار دگر بگویم ز مقالت خوش او بپرد کبوتر دل سوی اولین مطارم تبریز و شمس دین شد سبب فروغ اختر رخ شمس از او منور به فراز سبز طارم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۲۶ فلکا بگو که تا کی گله های یار گویم نبود شبی که آیم ز میان کار گویم ز میان او مقامم کمر است و کوه و صحرا بجهم از این میان و سخن کنار گویم ز فراق گلستانش چو در امتحان خارم برهم ز خار چون گل سخن از عذار گویم همه بانگ زاغ آید به خرابه های بهمن برهم از این چو بلبل صفت بهار گویم گرهی ز نقد غنچه بنهم به پیش سوسن صفتی ز رنگ لاله به بنفشه زار گویم بکشد ز کبر دامن دل من چو دلبر آید بدرد نظر گریبان چو ز انتظار گویم بنهد کلاه از سر خم خاص خسروانی بجهد ز مهر ساقی چو من از خمار گویم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۲۷ نظری به کار من کن که ز دست رفت کارم به کسم مکن حواله که به جز تو کس ندارم چه کمی درآید آخر به شرابخانه تو اگر از شراب وصلت ببری ز سر خمارم چو نیم سزای شادی ز خودم مدار بی غم که در این میان همیشه غم توست غمگسارم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۲۸ دیده از خلق ببستم چو جمالش دیدم مست بخشایش او گشتم و جان بخشیدم جهت مهر سلیمان همه تن موم شدم وز پی نور شدن موم مرا مالیدم رای او دیدم و رای کژ خود افکندم نای او گشتم و هم بر لب او نالیدم او به دست من و کورانه به دستش جستم من به دست وی و از بی خبران پرسیدم ساده دل بودم و یا مست و یا دیوانه ترس ترسان ز زر خویش همی دزدیدم از ره رخنه چو دزدان به رز خود رفتم همچو دزدان سمن از گلشن خود می چیدم بس کن و راز مرا بر سر انگشت مپیچ که من از پنجه پیچ تو بسی پیچیدم شمس تبریز که نور مه و اختر هم از اوست گرچه زارم ز غمش همچو هلال عیدم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۲۹ دل چه خورده ست عجب دوش که من مخمورم یا نمکدان کی دیده ست که من در شورم هر چه امروز بریزم شکنم تاوان نیست هر چه امروز بگویم بکنم معذورم بوی جان هر نفسی از لب من می آید تا شکایت نکند جان که ز جانان دورم گر نهی تو لب خود بر لب من مست شوی آزمون کن که نه کمتر ز می انگورم ساقیا آب درانداز مرا تا گردن زانک اندیشه چو زنبور بود من عورم شب گه خواب از این خرقه برون می آیم صبح بیدار شوم باز در او محشورم هین که دجال بیامد بگشا راه مسیح هین که شد روز قیامت بزن آن ناقورم گر به هوش است خرد رو جگرش را خون کن ور نه پاره ست دلم پاره کن از ساطورم باده آمد که مرا بیهده بر باد دهد ساقی آمد به خرابی تن معمورم روز و شب حامل می گشته که گویی قدحم بی کمر چست میان بسته که گویی مورم سوی خم آمده ساغر که بکن تیمارم خم سر خویش گرفته ست که من رنجورم ما همه پرده دریده طلب می رفته می نشسته به بن خم که چه من مستورم تو که مست عنبی دور شو از مجلس ما که دلت را ز جهان سرد کند کافورم چون تنم را بخورد خاک لحد چون جرعه بر سر چرخ جهد جان که نه جسمم نورم نیم آن شاه که از تخت به تابوت روم خالدین ابدا شد رقم منشورم اگر آمیخته ام هم ز فرح ممزوجم وگر آویخته ام هم رسن منصورم جام فرعون نگیرم که دهان گنده کند جان موسی است روان در تن همچون طورم هله خاموش که سرمست خموش اولیتر من فغان را چه کنم نی ز لبش مهجورم شمس تبریز که مشهورتر از خورشید است من که همسایه شمسم چو قمر مشهورم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳۰ گر مرا خار زند آن گل خندان بکشم ور لبش جور کند از بن دندان بکشم ور بسوزد دل مسکین مرا همچو سپند پای کوبان شوم و سوز سپندان بکشم گر سر زلف چو چوگانش مرا دور کند همچنین سجده کنان تا بن میدان بکشم لعل در کوه بود گوهر در قلزم تلخ از پی لعل و گهر این بخورم آن بکشم این نبوده ست و نباشد که من از طنز و گزاف گهر از ره ببرم لعل بدخشان بکشم رخم از خون جگر صدره اطلس پوشید چه شود گر ز خطا خلعت سلطان بکشم من چو در سایه آن زلف پریشان جمعم لازمم نیست که من راه پریشان بکشم همرهانم همه رفتند سوی رهزن دل بگشایید رهم تا سوی ایشان بکشم گر کسی قصه کند بارکشی مجنونی از درون نعره زند دل که دو چندان بکشم ور به زندان بردم یوسف من بی گنهی همچو یوسف بروم وحشت زندان بکشم گر دلم سر کشد از درد تو جان سیر شود جان و دل تا برود بی دل و بی جان بکشم شور و شر در دو جهان افتد از عنبر و مشک چونک من دامن مشکین تو پنهان بکشم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳۱ در فروبند که ما عاشق این میکده ایم درده آن باده جان را که سبک دل شده ایم برجه ای ساقی چالاک میان را بربند به خدا کز سفر دور و دراز آمده ایم برگشا مشک طرب را که ز رشک کف تو از کف زهره به صد لابه قدح نستده ایم در فروبند و ز رحمت در پنهان بگشا چاره رطل گران کن که همه می زده ایم زان سبو غسل قیامت بده از وسوسه ام به حق آنک ز آغاز حریفان بده ایم ما همه خفته تو بر ما لگدی چند زدی برجهیدیم خمارانه در این عربده ایم گر علی الریق تو را باده دهی قاعده نیست هین بده ما ملک الموت چنین قاعده ایم فلسفی زین بخورد فلسفه اش غرق شود که گمان داشت که ما زان علل فاسده ایم آن نهنگیم که دریا بر ما یک قدح است ما نه مردان ثرید و عدس و مایده ایم هله خاموش کن و فایده و فضل بهل که ز فضله ی قدحت فایده فایده ایم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳۲ هله رفتیم و گرانی ز جمالت بردیم جهت توشه ره ذکر وصالت بردیم تا که ما را و تو را تذکره ای باشد یاد دل خسته به تو دادیم و خیالت بردیم آن خیال رخ خوبت که قمر بنده اوست وان خم ابروی مانند هلالت بردیم وان شکرخنده خوبت که شکر تشنه اوست ز شکرخانه مجموع خصالت بردیم چون کبوتر چو بپریم به تو بازآییم زانک ما این پر و بال از پر و بالت بردیم هر کجا پرد فرعی به سوی اصل آید هر چه داریم همه از عز و جلالت بردیم شمس تبریز شنو خدمت ما را ز صبا گر شمال است و صبا هم ز شمالت بردیم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳۳ در فروبند که ما عاشق این انجمنیم تا که با یار شکرلب نفسی دم بزنیم نقل و باده چه کم آید چو در این بزم دریم سرو و سوسن چه کم آید چو میان چمنیم باده تو به کف و باد تو اندر سر ماست فارغ از باد و بروت حسن و بوالحسنیم چو توی مشعله ما ز تو شمع فلکیم چو توی ساقی بگزیده گزین زمنیم رسن دام تو ما را چو رهانید ز چاه ما از آن روز رسن باز و حریف رسنیم عقل عقل و دل دل جان دو صد جان چو توی واجب آید که به اقبال تو بر تن نتنیم چونک بر بام فلک از پی ما خیمه زدند ما از این خرگله خرگاه چرا برنکنیم همچو سیمرغ دعاییم که بر چرخ پریم همچو سرهنگ قضاییم که لشکر شکنیم ما چو سیلیم و تو دریا ز تو دور افتادیم به سر و روی دوان گشته به سوی وطنیم روکشان نعره زنانیم در این راه چو سیل نه چو گردابه گندیده به خود مرتهنیم هین از آن رطل گران ده سبکم بیش مگو ور بگویی تو همین گو که غریق مننیم شمس تبریز که سرمایه لعل است و عقیق ما از او لعل بدخشان و عقیق یمنیم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳۴ عقل گوید که من او را به زبان بفریبم عشق گوید تو خمش باش به جان بفریبم جان به دل گوید رو بر من و بر خویش مخند چیست کو را نبود تاش بدان بفریبم نیست غمگین و پراندیشه و بی هوشی جوی تا من او را به می و رطل گران بفریبم ناوک غمزه او را به کمان حاجت نیست تا خدنگ نظرش را به کمان بفریبم نیست محبوس جهان بسته این عالم خاک تا من او را به زر و ملک جهان بفریبم او فرشته ست اگر چه که به صورت بشر است شهوتی نیست که او را به زنان بفریبم خانه کاین نقش در او هست فرشته برمد پس کیش من به چنین نقش و نشان بفریبم گله اسب نگیرد چو به پر می پرد خور او نور بود چونش به نان بفریبم نیست او تاجر و سوداگر بازار جهان تا به افسونش به هر سود و زیان بفریبم نیست محجوب که رنجور کنم من خود را آه آهی کنم او را به فغان بفریبم سر ببندم بنهم سر که من از دست شدم رحمتش را به مرض یا خفقان بفریبم موی در موی ببیند کژی و فعل مرا چیست پنهان بر او کش به نهان بفریبم نیست شهرت طلب و خسرو شاعرباره کش به بیت غزل و شعر روان بفریبم عزت صورت غیبی خود از آن افزون است که من او را به جنان یا به جنان بفریبم شمس تبریز که بگزیده و محبوب وی است مگر او را به همان قطب زمان بفریبم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳۵ دم به دم از ره دل پیک خیالش رسدم تابشی نو به نو از حسن و جمالش رسدم یا رب این بوی طرب از طرف فردوس است یا نسیمی است که از روز وصالش رسدم این ز عشق است که مغزم ز طرب خیره شده ست یا که جامی است که از خمر حلالش رسدم یا چو بازی است که از عشق همی پراند یا کبوتربچگان از پر و بالش رسدم سرکشان از طرف غیب به من می آیند وین مددها همه از لذت حالش رسدم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳۶ از بت باخبر من خبری می رسدم وز لب چون شکر او شکری می رسدم شکر اندر شکر اندر شکر است شکری در دهن است و دگری می رسدم هر دم از گلشن او طرفه گلی می سکلم هر زمان تازه گل از شاخ تری می رسدم خیره از عشق ویم کز هوسش هر نفسی عاشق سوخته خیره سری می رسدم آن یکی زرد شده کآتش او می کشدم وین دگر هست که از وی نظری می رسدم وان دگر بر در آن خانه او بنشسته که در ار باز نشد بانگ دری می رسدم وان یکی بر سر آن خاک سرک بنهاده که ز خاکش صفت جانوری می رسدم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳۷ منم آن دزد که شب نقب زدم ببریدم سر صندوق گشادم گهری دزدیدم ز زلیخای حرم چادر سر بربودم چو بدیدم رخ یوسف کف خود ببریدم سر سودای کسی قصد سر من دارد کی برد سر ز کف آنک از آن سر دیدم چو بگفتم نبرم سر سر من گفت آمین چون غمش کند ز بیخم پس از آن روییدم این چه ماه است که اندر دل و جان ها گردد که من از گردش او بس چو فلک گردیدم جان اخوان صفا اوست که اندر هوسش همه دردی جهان در سر خود مالیدم اندر این چاه جهان یوسف حسنی است نهان من بر این چرخ از او همچو رسن پیچیدم هله ای عشق بیا یار منی در دو جهان از همه خلق بریدم به تو برچفسیدم زان چنین در فرحم کز قدحت سرمستم زان گزیده ست مرا حق که تو را بگزیدم بنهان از همه خلقان چه خوش آیین باغی است که چو گل در چمنش جامه جان بدریدم اندر آن باغ یکی دلبر بالاشجری است که چو برگ از شجر اندر قدمش ریزیدم بس کنم آنچ بگفت او که بگو من گفتم و آنچ فرمود بپوشان و مگو پوشیدم شمس تبریز که آفاق از او شد پرنور من به هر سوی چو سایه ز پیش گردیدم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳۸ مادرم بخت بده است و پدرم جود و کرم فرح ابن الفرح ابن الفرح ابن الفرحم هین که بکلربک شادی به سعادت برسید پر شد این شهر و بیابان سپه و طبل و علم گر به گرگی برسم یوسف مه روی شود در چهی گر بروم گردد چه باغ ارم آنک باشد ز بخیلی دل او آهن و سنگ خاتم وقت شود پیش من از جود و کرم خاک چون در کف من زر شود و نقره خام چون مرا راه زند فتنه گر زر و درم صنمی دارم گر بوی خوشش فاش شود جان پذیرد ز خوشی گر بود از سنگ صنم مرد غم در فرحش که جبر الله عزاک آن چنان تیغ چگونه نزند گردن غم بستاند به ستم او دل هر کی خواهد عدل ها جمله غلامان چنین ظلم و ستم آن چه خال است بر آن رخ که اگر جلوه کند زود بیگانه شود در هوسش خال ز عم گفتم ار بس کنم و قصه فروداشت کنم تو تمامش کنی و شرح کنی گفت نعم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳۹ ای خوشا روز که پیش چو تو سلطان میرم پیش کان شکر تو شکرافشان میرم صد هزاران گل صدبرگ ز خاکم روید چونک در سایه آن سرو گلستان میرم ای بسا دست که خایند حریصان حیات چونک در پای تو من دست فشانان میرم شربت مرگ چو اندر قدح من ریزی بر قدح بوسه دهم مست و خرامان میرم چون به بوی خوش یک سیب تو موسی جان داد پس عجب نیست کز آسیب تو چون جان میرم چون خزان از خبر مرگ اگر زرد شوم چون بهار از لب خندان تو خندان میرم بارها مردم من وز دم تو زنده شدم گر بمیرم ز تو صد بار بدان سان میرم من پراکنده بدم خاک بدم جمع شدم پیش جمع تو نشاید که پریشان میرم همچو فرزند که اندر بر مادر میرد در بر رحمت و بخشایش رحمان میرم چه حدیث است کجا مرگ بود عاشق را این محالست که در چشمه حیوان میرم شمس تبریز کسانی که به تو زنده نیند سوی تو زنده شوم از سوی ایشان میرم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴۰ گر تو خواهی که تو را بی کس و تنها نکنم وامقت باشم هر لحظه و عذرا نکنم این تعلق به تو دارد سر رشته مگذار کژ مباز ای کژ کژباز مکن تا نکنم گفته ای جان دهمت نان جوین می ندهی بی خبر دانیم ار هیچ مکافا نکنم گوش تو تا بنمالم نگشاید چشمت دهمت بیم مبارات تو اما نکنم متفرق شود اجزای تو هنگام اجل تو گمان برده که جمعیت اجزا نکنم منشی روز و شبم نیست شود هست کنم پس چرا روز تو را عاقبت انشا نکنم هر دمی حشر نوستت ز ترح تا به فرح پس چرا صبر تو را شکر شکرخا نکنم هر کسی عاشق کاری ز تقاضای من است پس چه شد کار جزا را که تقاضا نکنم تا ز زهدان جهان همچو جنینت نبرم در جهان خرد و عقل تو را جا نکنم گلشن عقل و خرد پرگل و ریحان طری است چشم بستی به ستیزه که تماشا نکنم طبل باز شهم ای باز بر این بانگ بیا پیش از آن که بروم نظم غزل ها نکنم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴۱ من چو در گور درون خفته همی فرسایم چو بیایی به زیارت سره بیرون آیم نفخ صور منی و محشر من پس چه کنم مرده و زنده بدان جا که توی آن جایم مثل نای جمادیم و خمش بی لب تو چه نواها زنم آن دم که دمی در نایم نی مسکین تو با شکرلب خو کرده ست یاد کن از من مسکین که تو را می پایم چون نیابم مه رویت سر خود می بندم چون نیابم لب نوشت کف خود می خایم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴۲ ساقیا ما ز ثریا به زمین افتادیم گوش خود بر دم شش تای طرب بنهادیم دل رنجور به طنبور نوایی دارد دل صدپاره خود را به نوایش دادیم به خرابات بدستیم از آن رو مستیم کوی دیگر نشناسیم در این کو زادیم ساقیا زین همه بگذر بده آن جام شراب همه را جمله یکی کن که در این افرادیم همه را غرق کن و بازرهان زین اعداد مزه ای بخش که ما بی مزه اعدادیم دل ما یافت از این باده عجایب بویی لاجرم از دم این باده لطیف اورادیم از برون خسته یاریم و درون رسته یار لاجرم مست و طربناک و قوی بنیادیم همه مستیم و خرابیم و فنای ره دوست در خرابات فنا عاقله ایجادیم هله خاموش بیارام عروسی داریم هله گردک بنشینیم که ما دامادیم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴۳ چند خسپیم صبوح است صلا برخیزیم آب رحمت بستانیم و بر آتش ریزیم آن کمیت عربی را که فلک پیمای است وقت زین است و لگام است چرا ننگیزیم خوش برانیم سوی بیشه شیران سیاه شیرگیرانه ز شیران سیه نگریزیم در زندان جهان را به شجاعت بکنیم شحنه عشق چو با ماست ز کی پرهیزیم زنگیان شب غم را همه سر برداریم زنگ و رومی چه بود چون به وغا بستیزیم قدح باده نسازیم جز از کاسه سر گرد هر دیگ نگردیم نه ما کفلیزیم ز آخور ثور برانیم سوی برج اسد چو اسد هست چه با گله گاو آمیزیم اندر این منزل هر دم حشری گاو آرد چاره نبود ز سر خر چو در این پالیزیم موج دریای حقایق که زند بر که قاف زان ز ما جوش برآورد که ما کاریزیم بدر ما راست اگر چه چو هلالیم نزار صدر ما راست اگر چه که در این دهلیزیم گلرخان روی نمایند چو رو بنماییم که بهاریم در آن باغ نه ما پاییزیم وز سر ناز بگوییم چه چیزید شما سجده آرند که ما پیش شما ناچیزیم گلعذاریم ولی پیش رخ خوب شما روی ناشسته و آلوده و بی تمییزیم آهوان تبتی بهر چرا آمده اند زانک امروز همه مشک و عبر می بیزیم چون دهد جام صفا بر همه ایثار کنیم ور زند سیخ بلا همچو خران نسکیزیم تاب خورشید ازل بر سر ما می تابد می زند بر سر ما تیز از آن سرتیزیم طالع شمس چو ما راست چه باشد اختر روز و شب در نظر شمس حق تبریزیم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴۴ جز ز فتان دو چشمت ز کی مفتون باشیم جز ز زنجیر دو زلفت ز کی مجنون باشیم جز از آن روی چو ماهت که مهش جویان است دگر از بهر که سرگشته چو گردون باشیم نار خندان تو ما را صنما گریان کرد تا چو نار از غم تو با دل پرخون باشیم چشم مست تو قدح بر سر ما می ریزد ما چه موقوف شراب و می و افیون باشیم گلفشان رخ تو خرمن گل می بخشد ما چه موقوف بهار و گل گلگون باشیم همچو موسی ز درخت تو حریف نوریم ما چرا عاشق برگ و زر قارون باشیم هر زمان عشق درآید که حریفان چونید ما ز چون گفتن او واله و بی چون باشیم ما چو زاییده و پرورده آن دریاییم صاف و تابنده و خوش چون در مکنون باشیم ما ز نور رخ خورشید چو اجرا داریم همچو مه تیزرو و چابک و موزون باشیم به دعا نوح خیالت یم و جیحون خواهد بهر این سابح و با چشم چو جیحون باشیم همچو عشقیم درون دل هر سودایی لیک چون عشق ز وهم همه بیرون باشیم چونک در مطبخ دل لوت طبق بر طبق است ما چرا کاسه کش مطبخ هر دون باشیم وقف کردیم بر این باده جان کاسه سر تا حریف سری و شبلی و ذاالنون باشیم شمس تبریز پی نور تو زان ذره شدیم تا ز ذرات جهان در عدد افزون باشیم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴۵ گر تو مستی بر ما آی که ما مستانیم ور نه ما عشوه و ناموس کسی نستانیم یوسفانند که درمان دل پردردند که ز مستی بندانند که ما درمانیم ور بدانند حق و قیمت خود درشکنند چونک درمان سر خود گیرد ما درمانیم ما خرابیم و خرابات ز ما شوریده ست گنج عیشیم اگر چند در این ویرانیم کدخدامان به خرابات همان ساقی و بس کدخدا اوست و خدا اوست همو را دانیم مست را با غم و اندیشه و تدبیر چه کار که سزای سر صدریم و یا دربانیم هر کی از صدر خبر دارد او دربان است ما ز جان بی خبریم و بر آن جانانیم من نخواهم که سخن گویم الا ساقی می دمد در دل ما زانک چو نای انبانیم خوش بود سیمتنی کو بنداند که کییم بار ما می کشد و ماش همی رنجانیم یار ما داند کو کیست ولی برشکند خویش کاسد کند و گوید ما ارزانیم سر فرود آرد چون شاخ تر از لطف و کرم ما چو برگ از حذر فرقت او لرزانیم یک زمانم بهل ای جان که خموشانه خوش است ما سخن گوی خموشیم که چون میزانیم بس کن ار چند بیان طرق از ارکان است ما به ارکان به چه مشغول شویم ار کانیم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴۶ روز آن است که ما خویش بر آن یار زنیم نظری سیر بر آن روی چو گلنار زنیم مشتری وار سر زلف مه خود گیریم فتنه و غلغله اندر همه بازار زنیم اندرافتیم در آن گلشن چون باد صبا همه بر جیب گل و جعد سمن زار زنیم نفسی کوزه زنیم و نفسی کاسه خوریم تا سبووار همه بر خم خمار زنیم تا به کی نامه بخوانیم گه جام رسید نامه را یک نفسی در سر دستار زنیم چنگ اقبال ز فر رخ تو ساخته شد واجب آید که دو سه زخمه بر آن تار زنیم وقت شور آمد و هنگام نگه داشت نماند ما که مستیم چه دانیم چه مقدار زنیم خاک زر می شود اندر کف اخوان صفا خاک در دیده این عالم غدار زنیم می کشانند سوی میمنه ما را به طناب خیمه عشرت از این بار در اسرار زنیم شد جهان روشن و خوش از رخ آتشرویی خیز تا آتش در مکسبه و کار زنیم پاره پاره شود و زنده شود چون که طور گر ز برق دل خود بر که و کهسار زنیم هله باقیش تو گو که به وجود چو توی سرد و حیف است که ما حلقه گفتار زنیم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴۷ روز شادی است بیا تا همگان یار شویم دست با هم بدهیم و بر دلدار شویم چون در او دنگ شویم و همه یک رنگ شویم همچنین رقص کنان جانب بازار شویم روز آن است که خوبان همه در رقص آیند ما ببندیم دکان ها همه بی کار شویم روز آن است که تشریف بپوشد جان ها ما به مهمان خدا بر سر اسرار شویم روز آن است که در باغ بتان خیمه زنند ما به نظاره ایشان سوی گلزار شویم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴۸ ساقیا عربده کردیم که در جنگ شویم می گلرنگ بده تا همه یک رنگ شویم صورت لطف سقی الله توی در دو جهان رخ می رنگ نما تا همگان دنگ شویم باده منسوخ شود چون به صفت باده شویم بنگ منسوخ شود چون همگی بنگ شویم هین که اندیشه و غم پهلوی ما خانه گرفت باده ده تا که از او ما به دو فرسنگ شویم مطربا بهر خدا زخمه مستانه بزن تا ز زخمه خوش تو ساخته چون چنگ شویم مجلس قیصر روم است بده صیقل دل تا که چون آینه جان همه بی رنگ شویم یک جهان تنگ دل و ما ز فراخی نشاط یک نفس عاشق آنیم که دلتنگ شویم دشمن عقل کی دیده ست کز آمیزش او همه عقل و همه علم و همه فرهنگ شویم شمس تبریز چو در باغ صفا رو بنمود زود در گردن عشقش همه آونگ شویم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴۹ وقت آن شد که به زنجیر تو دیوانه شویم بند را برگسلیم از همه بیگانه شویم جان سپاریم دگر ننگ چنین جان نکشیم خانه سوزیم و چو آتش سوی میخانه شویم تا نجوشیم از این خنب جهان برناییم کی حریف لب آن ساغر و پیمانه شویم سخن راست تو از مردم دیوانه شنو تا نمیریم مپندار که مردانه شویم در سر زلف سعادت که شکن در شکن است واجب آید که نگونتر ز سر شانه شویم بال و پر باز گشاییم به بستان چو درخت گر در این راه فنا ریخته چون دانه شویم گرچه سنگیم پی مهر تو چون موم شویم گرچه شمعیم پی نور تو پروانه شویم گرچه شاهیم برای تو چو رخ راست رویم تا بر این نطع ز فرزین تو فرزانه شویم در رخ آینه عشق ز خود دم نزنیم محرم گنج تو گردیم چو پروانه شویم ما چو افسانه دل بی سر و بی پایانیم تا مقیم دل عشاق چو افسانه شویم گر مریدی کند او ما به مرادی برسیم ور کلیدی کند او ما همه دندانه شویم مصطفی در دل ما گر ره و مسند نکند شاید ار ناله کنیم استن حنانه شویم نی خمش کن که خموشانه بباید دادن پاسبان را چو به شب ما سوی کاشانه شویم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۰ خوش بنوشم تو اگر زهر نهی در جامم پخته و خام تو را گر نپذیرم خامم عاشق هدیه نیم عاشق آن دست توام سنقر دانه نیم ایبک بند دامم از تغار تو اگر خون رسدم همچو سگان گر من آن را قدح خاص ندانم عامم غنچه و خار تو را دایه شوم همچو زمین تا سمعنا و اطعنا کنی ای جان نامم ملخ حکم تو تا مزرعه ام را بچرید گر نگردم تلف تو علف ایامم ساقی صبر بیا رطل گرانم درده تا چو ریگش به یکی بار فروآشامم گوییم شپشپی و چون پشه بی آرامی چون دلارام نیابم به چه چیز آرامم همچو دزدان ز عسس من همه شب در بیمم همچو خورشیدپرستان به سحر بر بامم مهر غیر تو بود در دل من مهر ضلال شکر غیر تو بود در سر من سرسامم به زبان گر نکنم یاد شکرخانه تو کام و ناکام بود لذت آن در کامم خبر رشک تو می آرد اشک تر من نه به تقلید بل از دیده دهد پیغامم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۱ ما سر و پنجه و قوت نه از این جان داریم ما کر و فر سعادت نه ز کیوان داریم آتش دولت ما نیست ز خورشید و اثیر سبحات رخ تابنده ز سبحان داریم رگ و پی نی و در آن دجله خون می جوشیم دست و پا نی و در آن معرکه جولان داریم هفت دریا بر ما غرقه یک قطره بود که به کف شعشعه جوهر انسان داریم چه کم ار سر نبود چونک سراسر جانیم چه غم ار زر نبود چون مدد از کان داریم بوهریره صفتیم و به گه داد و ستد دل بدان سابقه و دست در انبان داریم اهرمن دیو و پری جمله به جان عاشق ماست چونک در عشق خدا ملک سلیمان داریم در چه و حبس جهان گرچه رهین دلویم چند یعقوب دل آشفته به کنعان داریم شمس تبریز شهنشاه همه مردان است ما از آن قطب جهان حجت و برهان داریم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۲ ای دریغا که شب آمد همه از هم ببریم مجلس آخر شد و ما تشنه و مخمورسریم رفت این روز دراز و در حس گشت فراز ز اول روز خماریم به شب زان بتریم باطن ما چو فلک تا به ابد مستسقی است گرچه روزی دو سه در نقش و نگار بشریم معده گاو گرفته ست ره معده دل ور نه در مرج بقا صاحب جوع بقریم نزد یزدان نه صباح است برادر نه مسا چیز دیگر بود و ما تبع آن دگریم همه زندان جهان پر ز نگارست و نقوش همه محبوس نقوش و وثنات صوریم کوزه ها دان تو صور را و ز هر شربت فکر همچو کوزه همه هر لحظه تهی ایم و پریم نفسی پر ز سماع و نفسی پر ز نزاع نفسی لست ابالی نفسی نفع و ضریم شربت از کوزه نروید بود از جای دگر همچو کوزه ز اصول مددش بی خبریم از دهنده نظر ار چه که نظر محجوب است زان است محجوب که ما غرق دهنده نظریم آن چنانک نتوان دید ز بعد مفرط سبب قربت مفرط معزول از بصریم گه ز تمزیج جمادات چو یخ منجمدیم گه در آن شیر گدازنده مثال شکریم اگر این یخ نرود زان است که خورشید رمید وگر آن مه نرسد زان است که بند اگریم گرچه دل را ز لقا بر جگرش آبی نیست متصل با کرم دوست چو آب و جگریم چو مهندس جهت جان وطن غیبی ساخت با مهندس ز درون هندسه ای برشمریم چو سلیمان اگر او تاج نهد بر سر ما همچو مور از پی شکرش همه بسته کمریم از زکاتی که فرستد بر ما آن خورشید قمر اندر قمر اندر قمر اندر قمریم وز سحابی که فرستد بر ما آن دریا گهر اندر گهر اندر گهر اندر گهریم زان بهاری که خزانی نبود در پی او همه سرسبز و فزاینده چو سرو و شجریم جان چو روز است و تن ما چو شب و ما به میان واسطه روز و شب خویش مثال سحریم من خمش کردم ای خواجه ولیکن زنهار هله منگر سوی ما سست که احدی الکبریم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۳ من از این خانه پرنور به در می نروم من از این شهر مبارک به سفر می نروم منم و این صنم و عاشقی و باقی عمر من از او گر بکشی جای دگر می نروم گر جهان بحر شود موج زند سرتاسر من به جز جانب آن گنج گهر می نروم شهر ما تختگه و مجلس آن سلطان است من ز سلطان سلاطین به حشر می نروم شهر ما از شه ما کان عقیق و گهر است من ز گنجینه گوهر به حجر می نروم شهر ما از شه ما جنت و فردوس خوش است من ز فردوس و ز جنت به سقر می نروم شهر پر شد که فلان بن فلان می برود شهر اراجیف چرا پر شد اگر می نروم این خبر رفت به هر سوی و به هر گوش رسید من از این بی خبری سوی خبر می نروم یار ما جان و خداوند قضا و قدر است من از این جان قدر جز به قدر می نروم تو مسافر شده ای تا که مگر سود کنی من از این سود حقیقت به مگر می نروم مغز را یافته ام پوست نخواهم خایید ایمنی یافته ام سوی خطر می نروم تو جگرگوشه مایی برو الله معک من چو دل یافته ام سوی جگر می نروم تو کمربسته چو موری پی حرص روزی من فکنده کله و سوی کمر می نروم نشنوم پند کسی پند مده جان پدر من پدر یافته ام سوی پدر می نروم شمس تبریز مرا طالع زهره داده ست تا چو زهره همه شب جز به بطر می نروم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۴ تا که ما از نظر و خوبی تو باخبریم از بد و نیک جهان همچو جهان بی خبریم نظری کرد سوی خوبی تو دیده ما از پی روی تو تا حشر غلام نظریم دین ما مهر تو و مذهب ما خدمت تو تا نگویی که در این عشق تو ما مختصریم زهر بر یاد یکی نوش تو ای آهوچشم گر به از نوش ننوشیم پس از سگ بتریم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۵ دوش می گفت جانم کی سپهر معظم بس معلق زنانی شعله ها اندر اشکم بی گنه بی جنایت گردشی بی نهایت بر تنت در شکایت نیلیی رسم ماتم گه خوش و گاه ناخوش چون خلیل اندر آتش هم شه و هم گداوش چون براهیم ادهم صورتت سهمناکی حالتت دردناکی گردش آسیاها داری و پیچ ارقم گفت چرخ مقدس چون نترسم از آن کس کو بهشت جهان را می کند چون جهنم در کفش خاک مومی سازدش رنگ و رومی سازدش باز و بومی سازدش شکر و سم او نهانی است یارا این چنین آشکارا پیش کرده است ما را تا شود او مکتم کی شود بحر کیهان زیر خاشاک پنهان گشته خاشاک رقصان موج در زیر و در بم چون تن خاکدانت بر سر آب جانت جان تتق کرده تن را در عروسی و در غم در تتق نوعروسی تندخویی شموسی می کند خوش فسوسی بر بد و نیک عالم خاک از او سبزه زاری چرخ از او بی قراری هر طرف بختیاری زو معاف و مسلم عقل از او مستقینی صبر از او مستعینی عشق از او غیب بینی خاک او نقش آدم باد پویان و جویان آب ها دست شویان ما مسیحانه گویان خاک خامش چو مریم بحر با موج ها بین گرد کشتی خاکین کعبه و مکه ها بین در تک چاه زمزم شه بگوید تو تن زن خویش در چه میفکن که ندانی تو کردن دلو و حبل از شلولم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۶ هم به درد این درد را درمان کنم هم به صبر این کار را آسان کنم یا برآرم پای جان زین آب و گل یا دل و جان وقف دلداران کنم داغ پروانه ستم از شمع الست خدمت شمع همان سلطان کنم عشق مهمان شد بر این سوخته یک دلی دارم پی اش قربان کنم نفس اگر چون گربه گوید که میاو گربه وارش من در این انبان کنم از ملولی هر کی گرداند سری درکشم در چرخش و گردان کنم آن ملولی دنبل بی عشقی است جان او را عاشق ایشان کنم عاشقی چه بود کمال تشنگی پس بیان چشمه حیوان کنم من نگویم شرح او خامش کنم آنچه اندر شرح ناید آن کنم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۷ می رسد بوی جگر از دو لبم می برآید دودها از یاربم می بنالد آسمان از آه من جان سپردن هر دمی شد مذهبم اندکی دانستیی از حال من گر خبر بودی شبت را از شبم مکتب تعلیم عشاق آتش است من شب و روز اندرون مکتبم روی خود بر روی زرد من بنه دست نه بر سینه ام کاندر تبم گفتمش گویم به گوشت یک سخن گفت ترسم تا نسوزد غبغبم گفتمش دور از جمالت چشم بد چشم من نزدیک اگر چه معجبم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۸ عاشقم از عاشقان نگریختم وز مصاف ای پهلوان نگریختم حمله بردم سوی شیران همچو شیر همچو روبه از میان نگریختم قصد بام آسمان می داشتم از میان نردبان نگریختم چون که من دارو بدم هر درد را از صداع این و آن نگریختم هیچ دیدی دارو کز دردی گریخت داروم من همچنان نگریختم پیرو پیغامبران بودم به جان من ز تهدید خسان نگریختم زنده کوشم در شکار زندگی زنده باشم چون ز جان نگریختم چشم تیراندازش آنگه یافتم که ز تیر خرکمان نگریختم زخم تیغ و تیر من منصور شد چون که از زخم سنان نگریختم بحر قندم از ترش باکیم نیست سودمندم از زیان نگریختم شمس تبریزی چو آمد آشکار ز آشکارا و نهان نگریختم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۹ دست من گیر ای پسر خوش نیستم ای قد تو چون شجر خوش نیستم نی بهل دستم که رنجم از دل است درد دل را گلشکر خوش نیستم تا تو رفتی قوت و صبرم برفت تا تو رفتی من دگر خوش نیستم دست ها را چون کمر کن گرد من هین که من بی این کمر خوش نیستم ناتوانم رفتم از دست ای حکیم دست بر من نه مگر خوش نیستم ای گرفته آتشت زیر و زبر این چنین زیر و زبر خوش نیستم چه خبر پرسی که بی جام لبت باخبر یا بی خبر خوش نیستم سر همی پیچم به هر سو همچنین چیست یعنی من ز سر خوش نیستم چشم می بندم به هر دم تا به دیر زانک بی تو با نظر خوش نیستم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶۰ ای گزیده یار چونت یافتم ای دل و دلدار چونت یافتم می گریزی هر زمان از کار ما در میان کار چونت یافتم چند بارم وعده کردی و نشد ای صنم این بار چونت یافتم زحمت اغیار آخر چند چند هین که بی اغیار چونت یافتم ای دریده پرده های عاشقان پرده را بردار چونت یافتم ای ز رویت گلستان ها شرمسار در گل و گلزار چونت یافتم ای دل اندک نیست زخم چشم بد پس مگو بسیار چونت یافتم ای که در خوابت ندیده خسروان این عجب بیدار چونت یافتم شمس تبریزی که انوار از تو تافت اندر آن انوار چونت یافتم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶۱ سالکان راه را محرم شدم ساکنان قدس را همدم شدم طارمی دیدم برون از شش جهت خاک گشتم فرش آن طارم شدم خون شدم جوشیده در رگ های عشق در دو چشم عاشقانش نم شدم گه چو عیسی جملگی گشتم زبان گه دل خاموش چون مریم شدم آنچ از عیسی و مریم یاوه شد گر مرا باور کنی آن هم شدم پیش نشترهای عشق لم یزل زخم گشتم صد ره و مرهم شدم هر قدم همراه عزراییل بود جان مبادم گر از او درهم شدم رو به رو با مرگ کردم حرب ها تا ز عین مرگ من خرم شدم سست کردم تنگ هستی را تمام تا که بر زین بقا محکم شدم بانگ نای لم یزل بشنو ز من گر چو پشت چنگ اندر خم شدم رو نمود الله اعلم مر مرا کشته الله و پس اعلم شدم عید اکبر شمس تبریزی بود عید را قربانی اعظم شدم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶۲ بوی آن خوب ختن می آیدم بوی یار سیمتن می آیدم می رسد در گوش بانگ بلبلان بوی باغ و یاسمن می آیدم درد چون آبستنان می گیردم طفل جان اندر چمن می آیدم بوی زلف مشکبار روح قدس همچو جان اندر بدن می آیدم یوسفم افتاده در چاه فراق از شه مصر آن رسن می آیدم من شهید عشقم و پرخون کفن خونبها اندر کفن می آیدم بر سرم نه آن کلاه خسروی کان چنان شیرین ذقن می آیدم سر نهادم همچو شمع اندر لگن سر نگر کاندر لگن می آیدم جان ها بر بام تن صف صف زدند کان قباد صف شکن می آیدم گوییا آن چنگ عشرت ساز یافت تا نوای تن تنن می آیدم گوییا ساقی جان بر کار شد تا چنین می در دهن می آیدم یا ز شعشاع عقیق احمدی بوی رحمان از یمن می آیدم یا ز بوی شمس تبریزی ز عشق نعره ها بی خویشتن می آیدم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶۳ نو به نو هر روز باری می کشم وین بلا از بهر کاری می کشم زحمت سرما و برف ماه دی بر امید نوبهاری می کشم پیش آن فربه کن هر لاغری این چنین جسم نزاری می کشم از دو صد شهرم اگر بیرون کنند بهر عشق شهریاری می کشم گر دکان و خانه ام ویران شود بر وفای لاله زاری می کشم عشق یزدان پس حصاری محکم است رخت جان اندر حصاری می کشم ناز هر بیگانه سنگین دلی بهر یاری بردباری می کشم بهر لعلش کوه و کانی می کنم بهر آن گل بار خاری می کشم بهر آن دو نرگس مخمور او همچو مخموران خاری می کشم بهر صیدی کو نمی گنجد به دام دام و داهول شکاری می کشم گفت ای غم تا قیامت می کشی می کشم ای دوست آری می کشم سینه غار و شمس تبریزی است یار سخره بهر یار غاری می کشم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶۴ می شناسد پرده جان آن صنم چون نداند پرده را صاحب حرم چون ز پرده قصد عقل ما کند تو فسون بر ما مخوان و برمدم کس ندارد طاقت ما آن نفس عاقل از ما می رمد دیوانه هم آن چنان کردیم ما مجنون که دوش ماه می انداخت از غیرت علم پرده هایی می نوازد پرده در تارهایی می زند بی زیر و بم عقل و جان آن جا کند رقص الجمل کو بدرد پرده شادی و غم این نفس آن پرده را از سر گرفت ما به سر رقصان چو بر کاغذ قلم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶۵ عاشقی بر من پریشانت کنم کم عمارت کن که ویرانت کنم گر دو صد خانه کنی زنبوروار چون مگس بی خان و بی مانت کنم تو بر آنک خلق را حیران کنی من بر آنک مست و حیرانت کنم گر که قافی تو را چون آسیا آرم اندر چرخ و گردانت کنم ور تو افلاطون و لقمانی به علم من به یک دیدار نادانت کنم تو به دست من چو مرغی مرده ای من صیادم دام مرغانت کنم بر سر گنجی چو ماری خفته ای من چو مار خسته پیچانت کنم خواه دلیلی گو و خواهی خود مگو در دلالت عین برهانت کنم خواه گو لاحول خواهی خود مگو چون شهب لاحول شیطانت کنم چند می باشی اسیر این و آن گر برون آیی از این آنت کنم ای صدف چون آمدی در بحر ما چون صدف ها گوهرافشانت کنم بر گلویت تیغ ها را دست نیست گر چو اسماعیل قربانت کنم چون خلیلی هیچ از آتش مترس من ز آتش صد گلستانت کنم دامن ما گیر اگر تردامنی تا چو مه از نور دامانت کنم من همایم سایه کردم بر سرت تا که افریدون و سلطانت کنم هین قرایت کم کن و خاموش باش تا بخوانم عین قرآنت کنم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶۶ گفته ای من یار دیگر می کنم بر تو دل چون سنگ مرمر می کنم پس تو خود این گو که از تیغ جفا عاشقی را قصد و بی سر می کنم گوهری را زیر مرمر می کشم مرمری را لعل و گوهر می کنم صد هزاران مؤمن توحید را بسته آن زلف کافر می کنم عاشقان را در کشاکش همچو ماه گاه فربه گاه لاغر می کنم کله های عشق را از خنب جان کیل باده همچو ساغر می کنم باغ دل سرسبز و تر باشد ولیک از فراقش خشک و بی بر می کنم گلبنان را جمله گردن می زنم قصد شاخ تازه و تر می کنم چونک بی من باغ حال خود بدید جور هشتم داد و داور می کنم از بهار وصل بر بیمار دی مغفرت را روح پرور می کنم بار دیگر از بر سیمین خود دست بی سیمان پر از زر می کنم بندگان خویش را بر هر دو کون خسرو و خاقان و سنجر می کنم شمس تبریزی همی گوید به روح من ز عین روح سرور می کنم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶۷ من ز وصلت چون به هجران می روم در بیابان مغیلان می روم من به خود کی رفتمی او می کشد تا نپنداری که خواهان می روم چشم نرگس خیره در من مانده ست کز میان باغ و بستان می روم عقل هم انگشت خود را می گزد زانک جان این جاست و بی جان می روم دست ناپیدا گریبان می کشد من پی دست و گریبان می روم این چنین پیدا و پنهان دست کیست تا که من پیدا و پنهان می روم این همان دست است کاول او مرا جمع کرد و من پریشان می روم در تماشای چنین دست عجب من شدم از دست و حیران می روم من چو از دریای عمان قطره ام قطره قطره سوی عمان می روم من چو از کان معانی یک جوم همچنین جو جو بدان کان می روم من چو از خورشید کیوان ذره ام ذره ذره سوی کیوان می روم این سخن پایان ندارد لیک من آمدم زان سر به پایان می روم

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶۸ من به سوی باغ و گلشن می روم تو نمی آیی میا من می روم روز تاریک است بی رویش مرا من برای شمع روشن می روم جان مرا هشته ست و پیشین می رود جان همی گوید که بی تن می روم بوی سیب آمد مرا از باغ جان مست گشتم سیب خوردن می روم عیش باقی شد مرا آن جا که من از برای عیش کردن می روم من به هر بادی نگردم زانک من در رهش چون کوه آهن می روم من گریبان را دریدم از فراق در پی او همچو دامن می روم آتشم گرچه به صورت روغنم و اندر آتش همچو روغن می روم همچو کوهی می نمایم لیک من ذره ذره سوی روزن می روم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶۹ آتشی نو در وجود اندرزدیم در میان محو نو اندرشدیم نیک و بد اندر جهان هستی است ما نه نیکیم ای برادر نی بدیم هر چه چرخ دزد از ما برده بود شب عسس رفتیم و از وی بستدیم ما یکی بودیم با صد ما و من یک جوی زان یک نماند و ما صدیم از خودی نارفته نتوان آمدن از خودی رفتیم وانگه آمدیم قد ما شد پست اندر قد عشق قد ما چون پست شد عالی قدیم پیشه مردی ز حق آموختیم پهلوان عشق و یار احمدیم بیست و نه حرف است بر لوح وجود حرف ها شستیم و اندر ابجدیم سعد شمس الدین تبریزی بتافت وز قران سعد او ما اسعدیم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۷۰ ما به خرمنگاه جان بازآمدیم جانب شه همچو شهباز آمدیم سیر گشتیم از غریبی و فراق سوی اصل و سوی آغاز آمدیم وارهیدیم از گدایی و نیاز پای کوبان جانب ناز آمدیم در کنار محرمان جان پروریم چونک اندر پرده راز آمدیم او کمند انداخت و ما را برکشید ما به دست صانع انگاز آمدیم پیش از آن کاین خانه ویران کرد اجل حمدلله خانه پرداز آمدیم نان ما پخته ست و بویش می رسد تا به بوی نان به خباز آمدیم هین خمش کن تا بگوید ترجمان کز مذلت سوی اعزاز آمدیم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۷۱ گر دم از شادی وگر از غم زنیم جمع بنشینیم و دم با هم زنیم یار ما افزون رود افزون رویم یار ما گر کم زند ما کم زنیم ما و یاران همدل و همدم شویم همچو آتش بر صف رستم زنیم گرچه مردانیم اگر تنها رویم چون زنان بر نوحه و ماتم زنیم گر به تنهایی به راه حج رویم تو مکن باور که بر زمزم زنیم تارهای چنگ را مانیم ما چونک درسازیم زیر و بم زنیم ما همه در جمع آدم بوده ایم بار دیگر جمله بر آدم زنیم نکته پوشیده ست و آدم واسطه خیمه ها بر ساحل اعظم زنیم چون به تخت آید سلیمان بقا صد هزاران بوسه بر خاتم زنیم مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۷۲ روز باران است و ما جو می کنیم بر امید وصل دستی می زنیم ابرها آبستن از دریای عشق ما ز ابر عشق هم آبستنیم تو مگو مطرب نیم دستی بزن تو بیا ما خود تو را مطرب کنیم روشن است آن خانه گویی آن کیست ما غلام خانه های روشنیم ما حجاب آب حیوان خودیم بر سر آن آب ما چون روغنیم