Kur'an-ı Kerim'e göre insanın ve cinlerin yaratılışının temel amacı, Allah'a kulluk etmektir. Bu, Allah Teâlâ'nın şu ayetiyle açıkça belirtilmiştir:
"Ben, cinleri ve insanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım." (Zariyat Suresi, 51:56) (Kurtubî, el-Câmi' li-Ahkâmi'l-Kur'ân, c. 17, s. 54-57)
Bu ayette geçen "kulluk etmek" (ibadet), geniş bir anlam taşır. Sadece belirli ritüellerden ibaret değildir. Fahreddin Râzî'ye göre bu kulluk, Allah'a ta'zimde bulunmak ve O'nun yarattıklarına şefkat göstermektir. Bu iki esas, hiçbir şeriatten hariç tutulmamıştır (Fahreddin Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb, c. 28, s. 199-201).
Ancak, bu genel yaratılış gayesi içerisinde bazı incelikler ve farklı yorumlar da bulunmaktadır:
- Genel ve Özel Anlam: Kurtubî'ye göre, "ancak bana kulluk etsinler diye yarattım" ayeti, ilahi ilimde kendilerinden kulluk sadır olacağı bilinenler için geçerlidir. Yani ayetin lafzı genel olsa da manası hususidir. Bu görüşe göre, akıl hastaları, çocuklar gibi sorumlu olmayanlar ve nihayetinde iman etmeyecek olanlar bu genel hükmün dışındadır (Kurtubî, el-Câmi' li-Ahkâmi'l-Kur'ân, c. 17, s. 54-57).
- Kulluk ve Bilme: Fahreddin Râzî'nin naklettiği bir yoruma göre, yaratılışın amacı Allah'ı tanımak ve bilmektir. Nitekim bir hadiste "Ben gizli bir hazine idim, bilinmek istedim ve bu yüzden mahlukatı yarattım" buyrulmuştur (Fahreddin Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb, c. 28, s. 199-201). Bu, Allah'ı tanıma ve O'nun varlığına, birliğine delalet eden eserlerini bilme anlamını taşır.
- Kulluk ve İtaat: Kurtubî'ye göre başka bir görüş, ayetin anlamının "onları bana itaat etsinler diye yarattım" şeklinde olduğunu belirtir. Bu, Allah'ın emirlerine uymak ve yasaklarından kaçınmak anlamına gelir (Kurtubî, el-Câmi' li-Ahkâmi'l-Kur'ân, c. 17, s. 54-57).
- Kulluk ve Sonuç: Teftâzânî, bu ayetin, Allah'ın kullarından ne istediğini değil, kulların Allah'a olan muhtaçlığını ve O'nun kendilerinden bir rızık istemediğini vurguladığını belirtir. Yani Allah, kullarını kendisine fayda sağlamak için değil, kulluk vazifelerini yerine getirmeleri için yaratmıştır (Teftâzânî, Şerhu'l-Makâsıd, c. 2, s. 147-148).
Kur'an-ı Kerim, insanın yaratılış gayesini yerine getirmemesi durumunda büyük bir hüsran içinde olacağını da belirtir:
"Gerçekten insan hüsrandadır. Ancak iman edip salih amel işleyenler, birbirlerine hakkı tavsiye edenler ve sabrı tavsiye edenler bunun istisnasıdır." (Asr Suresi, 103:1-3) (Fahreddin Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb, c. 32, s. 82-83)
Bu ayetler, insanın asıl yaratılış amacının Allah'a kulluk etmek olduğunu ve bu amacı gerçekleştirenlerin kurtuluşa ereceğini vurgulamaktadır. Bu kulluk, sadece dünyevi çıkarlar peşinde koşmakla değil, aynı zamanda iman, salih amel, hakka ve sabra davet ile gerçekleşir.
Umarım bu açıklamalar, Kur'an'ın hayatın amacı hakkındaki görüşünü anlamanıza yardımcı olmuştur. Başka sorularınız olursa çekinmeden sorabilirsiniz.