Beş vakit namaz nasıl kılınır?

Esselamu aleykum ve rahmetullahi ve berekatuh.

İslam'ın beş temel direğinden biri olan namaz, Müslümanların Allah'a (c.c.) yakınlaşma ve O'na kulluklarını ifade etme biçimleridir. Beş vakit namazın nasıl kılınacağına dair temel bilgileri, elimizdeki muteber kaynaklardan derleyerek aktarmaya çalışalım.

Namazın Tanımı ve Önemi

Namaz, belirli vakitlerde, belirli fiiller ve zikirlerle yerine getirilen bir ibadettir. Kur'an-ı Kerim'de namazın farz kılındığına dair birçok ayet bulunmaktadır. Örneğin, "Şüphesiz namaz, müminler üzerine vakitleri belirlenmiş bir farzdır." (Nisâ Suresi, 103. ayet) buyrulmaktadır (İmam Şâfiî — el-Üm, s. V01/P067). Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de İslam'ın beş temel üzerine kurulu olduğunu bildirmiş ve bunlardan birinin de namaz olduğunu belirtmiştir (Şîrâzî — el-Mühezzeb, s. V01/P049).

Namazın Kılınışı (Temel Adımlar)

Namaz kılmaya başlamadan önce abdest almak farzdır. Ardından kıbleye dönülerek niyet edilir. Niyet, kalple yapılır ve "Allah rızası için niyet ettim şu vakit namazını kılmaya" şeklinde olabilir. Ardından "Allahu Ekber" diyerek namaza başlanır. Bu ilk tekbir, namazın başlangıcıdır ve ellerin omuz hizasına kaldırılmasıyla yapılır (Hırakî — el-Muhtasar, s. V01/P024; Tirmizî — el-Câmi', s. V02/P104).

1. Kıyam (Ayakta Durma): Namazın başında ayakta durulur.
2. Kıraat (Okuma): Ayakta iken Fatiha Suresi ve ardından Kur'an'dan başka bir sure okunur. Hanefî mezhebine göre, ilk iki rekatta Fatiha'dan sonra sure okunması (zamm-ı sure) vaciptir, sonraki rekatlarda ise sadece Fatiha okunur (Kudûrî — el-Muhtasar, s. V01/P029). Şâfiî mezhebine göre ise her rekatta Fatiha'dan sonra sure okumak sünnettir (Şîrâzî — el-Mühezzeb, s. V01/P070).
3. Rükû (Eğilme): "Allahu Ekber" diyerek rükûya eğilinir. Rükûda sırtı düz tutmak, başı ne yukarı ne de aşağı eğmek, elleri dizlere koymak ve parmakları açık tutmak gerekir (Hırakî — el-Muhtasar, s. V01/P024; Ebû Dâvûd — Sünen, s. V01/P227). Rükûda "Sübhane Rabbiyel Azim" (Rabbim, yüceliğini tesbih ederim) denilir.
4. Kıyam (Doğrulma): Rükûdan doğrulurken "SemiAllahu limen hamideh" (Allah, kendisine hamd edeni işitir) denir. Doğrulduktan sonra "Rabbena ve lekel hamd" (Rabbimiz, hamd sanadır) denilir (Hırakî — el-Muhtasar, s. V01/P024).
5. Secde (Yere Eğilme): "Allahu Ekber" diyerek secdeye gidilir. Secdede alın, burun ve eller yere konulur. Vücudun diğer uzuvları da rahat bir şekilde yere temas eder. Secdede "Sübhane Rabbiyel A'la" (Rabbim, yüceliğini tesbih ederim) denilir (Hırakî — el-Muhtasar, s. V01/P025; Ebû Dâvûd — Sünen, s. V01/P225).
6. Celse (Oturma): İki secde arasında "Allahu Ekber" diyerek oturulur. Bu oturuşta "Rabbiğfirli" (Rabbim, beni bağışla) denilir (Hırakî — el-Muhtasar, s. V01/P025).
7. İkinci Secde: Tekrar "Allahu Ekber" diyerek ikinci secde yapılır.
8. Kalkış: İkinci secdeden sonra "Allahu Ekber" diyerek ayağa kalkılır. Bu, ilk rekatı tamamlar. İkinci rekat da aynı şekilde kılınır.
9. Teşehhüd (Oturma): İkinci rekatın sonunda oturulur ve "Ettehiyyatu lillahi ve's-salavatu ve't-tayyibat..." (Her türlü tahiyyat, salavat ve ibadetler Allah'adır...) diye başlayan teşehhüd okunur (Kudûrî — el-Muhtasar, s. V01/P027; Hırakî — el-Muhtasar, s. V01/P025).
10. Selam: Dört rekatlı namazlarda üçüncü ve dördüncü rekatlar da aynı şekilde kılınır. Son oturuşta teşehhüd okunduktan sonra Peygamber Efendimiz'e (s.a.v.) salât-u selâm getirilir ve dua edilir. Ardından önce sağa, sonra sola "Esselamu aleykum ve rahmetullah" diyerek selam verilir ve namaz tamamlanır (Kudûrî — el-Muhtasar, s. V01/P027; Hırakî — el-Muhtasar, s. V01/P026).

Farklı Mezheplere Göre Bazı Detaylar

• Kıraat: Hanefî mezhebine göre sabah, akşamın ilk iki rekatı ve yatsının ilk iki rekatında imamın cehren (sesli) okuması, öğle ve ikindide ise hafiyen (gizlice) okuması esastır. Tek başına kılan için ise bu konuda serbestlik vardır (Kudûrî — el-Muhtasar, s. V01/P029). Şâfiî mezhebine göre ise sabah ve akşamın ilk iki rekatı ile yatsının ilk iki rekatında cehren, öğle ve ikindide hafiyen okuma genel kabul görür (İmam Şâfiî — el-Üm, s. V01/P068).
• Secdede Uzuvların Yere Teması: Secdede alın ve burnun yere konulması Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde farz iken, Hanefî mezhebinde alın farz, burun ise sünnettir (Hırakî — el-Muhtasar, s. V01/P025).
• Oturma Şekilleri: Hanefî ve Hanbelî mezheplerinde ilk oturuşta sol ayak üzerine oturulup sağ ayak dikilirken, son oturuşta (teşehhüdde) Hanefîlerde "teverruk" (sol kalça üzerine oturup iki ayağı sağa doğru çıkarma), Hanbelîlerde ise yine "teverruk" şekli tercih edilir (Kudûrî — el-Muhtasar, s. V01/P027; Hırakî — el-Muhtasar, s. V01/P026). Şâfiî mezhebinde ise ilk oturuşta sol ayak üzerine oturulup sağ ayak dikilir, son oturuşta ise sol ayak üzerine oturulup sağ ayak dikilir veya iki ayak sağa doğru çıkarılır (İbn Mâce — Sünen, s. V01/P338).

Bu bilgiler, namazın nasıl kılınacağına dair genel bir çerçeve sunmaktadır. Namaz, huşu ve ihlasla (samimiyetle) kılınması gereken bir ibadettir. Her adımda Allah'ı (c.c.) anmak ve O'na yönelmek esastır.

Umarım bu bilgiler faydalı olmuştur. Başka sorularınız olursa çekinmeden sorabilirsiniz.