Qu'est-ce que la zakat, et qui doit l'acquitter ?

Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berekatuh!

İslam'a olan ilginizden dolayı memnuniyet duydum. Zekât, İslam'ın beş temel şartından biridir ve malî bir ibadettir. Bu konuda size yardımcı olmaktan mutluluk duyarım.

Zekât Nedir?

Zekât, kelime anlamı olarak "artma, bereket, temizlenme" gibi anlamlara gelir. Dini bir terim olarak ise, belirli bir mal varlığına sahip olan Müslümanların, bu mal varlığının belirli bir miktarını, belirlenmiş ihtiyaç sahiplerine vermesi farz olan miktarıdır. Bu ibadet, hem malı temizlemeyi hem de toplumsal dayanışmayı güçlendirmeyi amaçlar. Kur'an-ı Kerim'de birçok ayette namazla birlikte zekâtın emredildiği görülür. Örneğin:

• "Onlara, mallarından sadaka al, bununla onları temizlersin ve onları arındırırsın. Ve onlara dua et. Şüphesiz senin duaların onlarla bir huzurdur. Allah, hakkıyla işitendir, bilendir." (Tevbe Suresi, 103) (Kurtubî, el-Câmi' li-Ahkâmi'l-Kur'ân, c. 1, s. 341-363; İbn Kesîr, Tefsîrü'l-Kur'âni'l-Azîm, c. 1, s. 244-246)

İmam Şâfiî'ye göre zekât, Allah'ın Müslümanlar üzerine farz kıldığı bir haktır ve ihtiyacı olan diğer Müslümanlara verilmesi gerekir. Malların zekâtını vermemek, Allah'ın emrini yerine getirmemek anlamına gelir. (Şâfiî, el-Üm, c. 2, s. 81-82)

Kimler Zekât Vermelidir?

Zekât vermek, belirli şartları taşıyan Müslümanlar için farzdır. Bu şartlar genel olarak şunlardır:

1. Müslüman Olmak: Zekât, Müslümanlara farz kılınmıştır. (Şâfiî, el-Üm, c. 2, s. 81-82)
2. Akıl Sağlığına Sahip Olmak: Zekât yükümlülüğü akıl hastaları için geçerli değildir.
3. Büluğa Ermiş Olmak: Zekât yükümlülüğü ergenlik çağına ulaşmış kişiler için geçerlidir. Ancak, bir çocuğun veya akıl hastasının malı varsa, velisi onun adına zekâtını verir. (İbn Kudâme, el-Muğnî, c. 2, s. 350-351)
4. Belirli Bir Mal Varlığına Sahip Olmak (Nisap): Zekât, kişinin temel ihtiyaçları dışında, belirli bir miktara ulaşan mala (nisap miktarı) sahip olması durumunda farz olur. Bu miktar, malın türüne göre (altın, gümüş, para, ticaret malları, hayvanlar, ziraî ürünler) değişir. Örneğin, İmam Şâfiî'nin belirttiği gibi, "Beş deve veya beş vesk hurma veya beş ukiyye gümüşten azında zekât yoktur." (Şâfiî, el-Üm, c. 2, s. 81-82; Nevevî, el-Minhac, c. 7, s. 47-56)
5. Borcu Olmamak: Kişinin, nisap miktarı malı olsa bile, bu malı borcunu ödemeye yetiyorsa ve borcunu ödedikten sonra nisap miktarı malı kalmıyorsa, zekât vermesi gerekmez.